Gotar

lêgerîn >> têkîlî >>

kunye >>

  Rûpela Serî         Gotar       Lêkolîn       Nûçe       Belge       Servîs       Arşîw       Kunye                                      

Aşitîya me erzan e, a we bi çî ye gelo?

Fahri Karakoyunlu

Weşandin:07 Îlon, 2009

Aşitî demeke dirêj e di devê me Kurdan de wek benîştê kerengê tê cûyîn.

Em bi aşitîyê radibin, bi aşitîyê radikevin.

Bi aşitîyê dixwin bi aşitîyê vedixwin.

Bi aşitîyê şadibin, bi aşitîyê dilîzin.

Bi aşitîyê zaroka dikin xew, bi aşitîyê radikin ji xew.

Bi aşiytîyê dişînın kolanan, bi aşitîyê dişînin dibistanan.

Bi aşitîyê dişînin hola lîstokan, bi aşitîyê dişînın çalekîyan.

Bi aşitîyê peyvên xwe dixemlînin, bi aşitîyê xwe dipesinîn.

Gelo Kurd bi rastî ev qas gellekî aştîxwaz e. Bi rastî ez nikarim bêjim erê. Gava ku Kurd desthilatdar bû, di nav xwe de û ji bo derdorê xwe bi rastî aştîxwaz bûye? Ger ev ne polîtîka be, bi ya min realîte dibêje na.

Gelo mirov gava bahsa hinek têgîna dikin, ev têgîn di devê mirovan de di devê ciwatan de di devê berdevkê sazîyan de çima wata xwe diguherîn e. Çima her kes dixwaze li gor fikr, raman û daxwazên xwe vê peyvê bi nav bi ke û wateyekê lê bar bi ke.



Aşitî, bi rastî peyvek bi wate ye. Peyvek pîroz e. Peyvek giranbûha ye. Lê…

Gellek caran bi karanîna vê peyva pîroz, wateya ku kes lê bar di ke gelo wek hev e? Na . Wateya aşitîyê, di pratîka jîyanê de dema pirsgirêkek di mabeyna kesan de an civatan de çê di be tê holê. Wekî din aşitî wek têgîhînek felsefi, etîkî ye. Ev wateya ku alîyan pirsgirêkan li aşîtîyê bardikin çima ne wek hev in? Gellek carî, di mabeyna kesan an civatên layan de wek hev nê fêmkirina wê ji desthilatdarîyê û ji derûnîya serdestîyê tê.

Gava ku dîroka mirovahîyê tê nirxandin, di devê desthilatdaran de pêşkêşkirina peyva aşîtîyê, testlîmîyet an tune bûn e… Gava kesek, civatek serdest be an desthilatdar be, ji bo wana aşitî û aramî qebûlkirina desthilatdarîya wan an jî jîyanek ku çerçova wî, wana xêzkirî be. Dîyarkirina ne razîbûna vê rewşa bê rûmet, divê hebûna hêzên gel û berxwdanak bi rûmet destpêbike.Gava ku ev tune be, di devê desthiladaran de wata aşitîyê, teslîmîyet an tune bûn e.

Em gava di devê kes an civatên bin dest de aşîtîyê dinirxînin, ji bo wan aşitî, her car wek hevî, biratî û aramî ye. Ev derûnîya kes an civatên bindest, an jî ne bi hêz, gelo bi rastî ji aşitîxwazbûna wan ciwata an jî, ji bê hêzbûna wan tê? Bi ya min, ev gotar gellek cara di devê van civatan de derûnîya bê hêzbûnê, bê çaretîyê îfade di ke. Kes an civatek bi hêz ku kari be, gellek tiştan bi ke û nek e, ji bo mirovahîyê û ji bo wekhevîyê aşîtîyê bi dev ke, wê demê di devê desthilatdaran de wata aşitîyê cîhê xwe dibîne.

Gellek carî aşîtî li pê şerekî tê.

Gava şerek di navbeyna keskî an civatekê de dest pê dike, desthilatdarîya wê civatê, ji bo ku civat an gellekî din û hiqûqa wê tune bi ke şer derdixe, li hemper vê êrîşa ne hiqûqî jî, civata bin dest vê êrîşê qebûl na ke û gor hêzên xwe berxwedide. Ev wek tiştekî du alî ye. Gava desthilatdar an yên xwe desthilatdar dibînin, êrîşê ne bin ser û hiqûqa wan civatan binpê nekin, ew civatana wê dinav xwe de sazûmanîyek wekhevî dê rastkin. Gava ku xwe serdest bibîne û bi wê civatê re, nexwaze wek hev bijîn, wê dest bi zilmê bi ke û wê şer di navbeyna wan de derkeve. Ta ku herd û alî têbigihîjin ku, şerê di navbera xwe de bê wate bibînin û şer rawestînin û ji bo li hevhatinê di nav hewildanakê ke ve.

Berê na, lê ji şerê duyemîn yê cîhanê vir de, ne seranserê dinê be jî, ji bo destpêkirina dinyake aşitîyane hewldan çêbûn û sazûmanîyên navnetewî, bi destê yekîtîya milleta ava bûn. Bi damezirandina van sazûmanîyan ve ji, di dema pêvajoya şerê sar de gellek şer û pevçun di navbeyna dewlet û gellan de derket, gellek ne hiqûqî û tadeyî bi ser hinek milletan de hat.Gellek caran ne bi dilên alîyan be jî gellek pirsgirêkên navnetewî an çareser bûn an jî kete rîya çareserîyê. Ji rawestandina şer sar û rûxandina sîstema Sovyet şûn de, ji bo çareserkirina pirsên navnetewî hewldanên sazîyên navnetewî zêde bû ye. Hinek mekanîzmên îroîn yê sazîyên nevnetewî li himper gellek şer û pevçûna digrin. Hinek pirsgirêkên dîrokî dikeve rîya çareserkirinê.

Gelo şerê Kurda û Tirka çî ye? Dê çareserî û aşitî çawa wer e?

Mesela Kurda mesela Kurdistanê ye. Her çiqas wek reel polîtîka, ev daxwaz cî bi cî nê holê û dê nivşê nû vê meselê çawa binirxîn e û têke rîya çareserîyê jî, lê do jî, îro jî û di ayende da jî, ev mesela, mesela milletî ye û welatî ye. Ji ber wî, mesela Kurd ne yek alî bi Tirkan re- di çareserkirina meselê de alîyê herî serek Tirk û polîtîka wan e- bi hinek alyê din re jî ger çareser be. Ev pêvajo her çiqas di nav xwe de gellek proplema di hewîne jî, li başûrê Kurdistanê ketîye rêçek çareserîyê.

Bi ya min, têkilîya Tirk û Kurda tu carî li ser wek hevîyê ne meşîya ye. Ev dîtina min gava ku Kurd bi hawakî otonom bûn jî wisa bû ye. Dibe ku, di çerçeva împaratorîyê de li ser ziman û kesayetîya milletî, wek dema Komara Tirk asîmilasyon û inkarkirin ne xurt bû be, lê mixabin bi destê rêvebirîyê, wek gellekî desthilatdar Tirk, tim serdest bû ye û Kurd jî di bin desthiladdarîya wan de ma ye. Ev rastîya ji bo me Kurdan jî û ji bo Tırkan jî tim bi vî şeklî û derûnîyê dom kirî ye.

Di pêvajoya damezirandina Komara Tirk de û dû re jî, ev pêvendîya, bi şeklekî nû bi sîyasetek netewedewlet berdewam kirî ye. Bi înkarkirin, tunebûnê û bi asimîlasyonek ne mirovahî, fikr û ramanên zarokên Kurd tevlihev kirin û zimanê wan ê dayikî, zimanê wan ê şêrîn cî bi cî tune kirin.

Li himper vê polîtîkaya ne mirovahî û hovana, Kurdan tim gor hêzên xwe reaksîyonek nîşan da û ev pêvajo heta îro hat.

Îro, ger ku dewleta Tırk û ciwata Tırk dê ji dil bahsa aşitîyê bi ke, gere ev şerê qirêj ku bi destê kê û ji bo kîjan berjewendîya tê meşandin bibîne. Dev ji polîtîkaya şahadet û standina tola berde. Ger bahsa rengê xwînê û alê bi ke, bahsa edalaeta Tirk û nedametê bi ke, aşitî di devê wan de tê wata ne bawerîyê û ne samîmîyetîyê.

Gere Tirk li xwe mikur werin ku sebeba vî şerî ne Kurdin. Sebeba vî şerî sîstema desthilatdar a nîjatperest e. Berxedana gelê Kurd, her car ji bo maf û hiqûqa gelê Kurd, bû ye. Ger nedematek an uzrek he be, ev ewilî gere ji alîyê Tirkan de were.

Li alîyên din, Kurd jî zanibin ku aşîtîyek bi rûmet, bi ber gerê, bi daxazên naveroka wan ne dîyar tu carî nayê holê. Ala ku ser û binê wê bi xwîna gelê mazlûm hatibe rêstin nabe ala aşîtîyê. Ala aşîtîyê divê ser û binê xwe spî be wek kevokê aşitîyê.

Gava mirov hazir be ku, bi hezaran kuştîyê cangorîn yên kujerê wan dîyar û tiştê ku sedsala bîstan de bi serê gelê Kurda de hatî ye bi destê desthilatdarîya Tirka bîr bikin, bi van gotarana aşîtîyek bi rûmet nayê holê.

Heta ku alîyê tirk, kaxizek spî pêşkêşî Kurda ne ke û ne bêje “ka hûn li vê kaxizê çi dinivisînın binivisînın” ne aşîtîyek bi rûmet tê avakirin ne jî di devê Kurdan de peyva aşitîyê tê wateyekê.

Belê aşitî peyvek xweş e, peyvek pîroz e, ger ku naveroka vê peyvê tije be. Yên kû pêvajoya aşîtîyê û aramîyê xira kirin e, gere ewilî aşîtîyê ew bi nav bikin û bixwazin. Ger ne wisa be, di devê civata bindest de aşitî, tirsa min bi be derûnîya şikestinê, derûnîya bê çaretîyê.    (jêgiran)
(çavkanî: HAWAR NET.com)


 

      Biçe Jora Rûpelê                                                                                                        Hemû naveroka beşa Gotar »

Hemû naveroka beşa Nûçe »

Hûn jî dikarin gotar an jî lêkolînê xwe bişînin